Wiesław Łyszczek: Cudzoziemcy pracujący w Polsce składają coraz więcej skarg


Katarzyna Domagała-Szymonek - 27 kwi 2018 6:00


O sytuacji cudzoziemców na polskim rynku pracy, efektach kontroli czy skargach, jakie na nieuczciwych pracodawców zgłaszają pracownicy z zagranicy, rozmawiamy z Wiesławem Łyszczkiem, Głównym Inspektorem Pracy.

W Polsce pracuje już ponad 1 mln osób z Ukrainy. Czy cudzoziemcy na polskim rynku pracy mogą czuć się bezpiecznie?

- Zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami Państwowa Inspekcja Pracy stara się zapewnić niezbędne wsparcie cudzoziemcom podejmującym pracę na terytorium naszego kraju. W szczególności, gdy obcokrajowiec ma problem z nieuczciwym pracodawcą, może wnieść do naszego urzędu skargę (na piśmie lub e-mailem) na nieprzestrzeganie przepisów prawa pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy lub dotyczących legalności zatrudnienia, np. w sprawie niezawarcia umowy na piśmie, braku wypłaty wynagrodzenia czy przekraczania w zakładzie norm hałasu. Na tej podstawie przeprowadzamy kontrolę u pracodawcy, o której wynikach następnie powiadamia się osobę, która wniosła skargę.

W lipcu bieżącego roku minie 11 lat od przejęcia przez Państwową Inspekcję Pracy zadań w zakresie kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców - przypomina Wiesław Łyszczek. (fot.PTWP) W lipcu bieżącego roku minie 11 lat od przejęcia przez Państwową Inspekcję Pracy zadań w zakresie kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców - przypomina Wiesław Łyszczek. (fot.PTWP)

Ponadto w każdym z 16 okręgowych inspektoratów pracy - w miastach wojewódzkich i w oddziałach PIP - w innych większych miastach oraz w Centrum Poradnictwa PIP przy Głównym Inspektoracie Pracy w Warszawie każda osoba zainteresowana, w tym także cudzoziemiec, może uzyskać bezpłatną poradę prawną z zakresu prawa pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności zatrudnienia.

Co jeśli nie mówią po polsku?

- 26 lutego 2018 r. w Głównym Inspektoracie Pracy uruchomiliśmy infolinię dedykowaną specjalnie dla cudzoziemców z krajów wschodnich. Porady z zakresu legalności zatrudnienia na terytorium Polski w języku ukraińskim i rosyjskim udzielane są w poniedziałek, wtorek i środę w godzinach od 16.00 do 20.00 pod numerem telefonu 22 111 35 29.

Ile kontroli przeprowadziliście w 2017 roku u pracodawców zatrudniających cudzoziemców?

W zeszłym roku inspektorzy pracy przeprowadzili 7,2 tys. kontroli legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców. Dla porównania, to o 69 proc. więcej niż w 2016 r. i o 143 proc. więcej niż w 2015 r. Ogółem objęto kontrolą 46 tys. cudzoziemców (w 2016 r. - 30,2 tys., w 2015 r. – 24,7 tys.). Prawie 85 proc. z nich, czyli 39 tys. osób, stanowili obywatele Ukrainy.

Co wykryliście?

- Inspektorzy pracy wykazali powierzenie nielegalnego wykonywania pracy 5 385 cudzoziemcom
z krajów niebędących członkami Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (5 186 cudzoziemcom w 2016 r., 1 122 – w 2015 r.). Ujawnili nielegalną pracę obywateli 36 państw.

Czytaj więcej: Cudzoziemcy w Polsce: Pielęgniarki, opiekunki i nauczycielki. W tych zawodach pracują Ukrainki

Największą grupę nielegalnie zatrudnionych cudzoziemców stanowili obywatele Ukrainy - 5 043 osoby, tj. 94 proc. ogółu cudzoziemców, którym powierzono nielegalne wykonywanie pracy. W dalszej kolejności kontrole wykazały nielegalne wykonywanie pracy przez obywateli Białorusi (180 osób), Mołdawii (38), Indii (13), Rosji (12) i Armenii (12).

Nagłośnione w ostatnich miesiącach przez media przypadki pokazują, że w Polsce pracownicy niejednokrotnie traktują pracowników ze Wschodu skrajnie źle. Wystarczy przypomnieć wypadek Ukrainki, której maszyna urwała rękę, czy zachowanie pracodawcy, który pracującą u siebie nielegalnie Ukrainkę, gdy dostała udaru, wywiózł na przystanek autobusowy.

- W obydwu tych przypadkach prowadzimy postępowanie. Ponieważ równocześnie toczą się postępowania prokuratorskie oraz innych służb, wydłuża to nasze działania. Dopiero po zakończeniu wszystkich czynności kontrolnych Okręgowy Inspektorat Pracy w Poznaniu, który prowadzi obie
kontrole, będzie mógł udzielić informacji o ich wynikach.

Jest jeszcze kwestia zawodów o podwyższonym ryzyku, jak np. budownictwo, gdzie pracuje coraz więcej cudzoziemców. Kontrolujecie, czy na miejscu wykonywania pracy ktoś potrafi się porozumieć z cudzoziemcami?

- W Polsce nie ma przepisów, które zobowiązywałyby cudzoziemca wykonującego pracę na obszarze naszego kraju do znajomości języka polskiego, a pracodawców do zatrudniania jedynie cudzoziemców mówiących po polsku. O tym, czy cudzoziemiec w odpowiednim stopniu zna język polski, aby móc wykonywać daną pracę, decyduje pracodawca. Natomiast w takim miejscu powinna być osoba, która potrafi porozumieć się z nimi w ich języku ojczystym.

W 2017 r. cudzoziemcom udzielono 2817 porad, podczas gdy w 2016 r. było to 1820 porad, a w 2015 r. – 664. W 2017 r. cudzoziemcy złożyli do PIP 1473 skargi, w 2016 r. – 500 skarg, w 2015 r. – 271. Przeważająca większość skarg dotyczyła braku wypłaty wynagrodzenia i innych należności za pracę wykonaną przez cudzoziemców. (fot. Shutterstoc.com) W 2017 r. cudzoziemcom udzielono 2817 porad, podczas gdy w 2016 r. było to 1820 porad, a w 2015 r. – 664. W 2017 r. cudzoziemcy złożyli do PIP 1473 skargi, w 2016 r. – 500 skarg, w 2015 r. – 271. Przeważająca większość skarg dotyczyła braku wypłaty wynagrodzenia i innych należności za pracę wykonaną przez cudzoziemców. (fot. Shutterstoc.com)

Cudzoziemcy powinni być przeszkoleni na stanowisku pracy w zakresie bhp przed dopuszczeniem ich do pracy, wyposażeni w odzież i obuwie robocze oraz w środki ochrony indywidualnej. Powinni mieć aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na określonym
stanowisku. Umowa zawarta pomiędzy cudzoziemcem a przedsiębiorcą powinna być sporządzona w języku zrozumiałym dla cudzoziemca.

Ile skarg w ostatnim czasie złożyli do PIP cudzoziemcy? Czego dotyczyły?

- Wielu cudzoziemców przyjeżdża do Polski w poszukiwaniu pracy bez znajomości języka polskiego oraz podstawowej wiedzy z zakresu prawa pracy. Kolejną kategorią są cudzoziemcy, których celem pobytu w Polsce jest osiągnięcie maksymalnie najwyższych zarobków w krótkim czasie. W wielu przypadkach decydują się oni na wykonywanie pracy naruszającej np. normy czasu pracy lub na zawarcie umowy, dzięki której uzyskają najwyższe wypłacone wynagrodzenie, tj. najczęściej umowy o dzieło, która nie jest oskładkowana.

Czytaj więcej: Związek Przedsiębiorców i Pracodawców o zatrudnianiu cudzoziemców

Optymistycznym zjawiskiem jest to, że obok wspomnianych grup cudzoziemców pojawia się coraz więcej osób, które chcą mieć świadomość swoich praw i obowiązków w relacjach z pracodawcą. Świadczy o tym chociażby gwałtownie wzrastająca liczba porad prawnych udzielonych cudzoziemcom przez PIP oraz właśnie liczba skarg na pracodawców wniesionych do naszej Instytucji przez cudzoziemców.

W 2017 r. cudzoziemcom udzielono 2817 porad, podczas gdy w 2016 r. było to 1820 porad, a w 2015 r. - 664. W 2017 r. cudzoziemcy złożyli do PIP 1473 skargi, w 2016 r. - 500 skarg, w 2015 r. - 271. Przeważająca większość skarg dotyczyła braku wypłaty wynagrodzenia i innych należności za pracę wykonaną przez cudzoziemców.

Biorąc pod uwagę zmiany na rynku pracy i rosnącą liczbę cudzoziemców, jak widzi pan rolę PIP?

- W lipcu bieżącego roku minie 11 lat od przejęcia przez PIP zadań w zakresie kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców. Można stwierdzić, że obecnie w Polsce mamy ustabilizowany system kontroli w tym zakresie, których prowadzenie należy do kompetencji inspektorów pracy i funkcjonariuszy Straży Granicznej.

Oczywiście w zakresie zwalczania przez inspekcję pracy nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców główny nurt stanowi i będzie stanowiła działalność kontrolna. Są to przede wszystkim kontrole w podmiotach, w stosunku do których istnieje uzasadnione podejrzenie występowania nieprawidłowości dotyczących legalności zatrudnienia cudzoziemców. Typujemy m.in. na podstawie skarg pływających do naszej instytucji, wniosków i powiadomień przesyłanych przez inne organy administracji publicznej (np. starostów czy wojewodów) oraz wiadomości podawanych w mediach.

Grafika PTWP, dane MRPiPS (stan na koniec pierwszego półrocza 2017) Grafika PTWP, dane MRPiPS (stan na koniec pierwszego półrocza 2017)

Poza tym kładziemy ogromny nacisk na prowadzenie działań o charakterze edukacyjnym i prewencyjnym, po to by zmniejszyć skalę zjawiska nielegalnego zatrudnienia cudzoziemców oraz przeciwdziałania nieprawidłowościom z zakresu prawa pracy. Udzielamy porad prawnych i informacji na temat praw i obowiązków pracodawców zatrudniających cudzoziemców. Z kolei dla podmiotów powierzających pracę, obcokrajowców oraz organizacji pozarządowych organizujemy akcje informacyjne, szkolenia i wykłady, w trakcie których propagujemy legalne zatrudnienie oraz ostrzegamy o konsekwencjach łamania przepisów w tym zakresie. Pracownicy PIP rozprowadzają bezpłatne materiały informacyjne, np. ulotki, poradniki i broszury, również w językach obcych, popularyzujące legalne zatrudnienie cudzoziemców.

Czytaj więcej: Wiesław Łyszczek, Główny Inspektor Pracy, o kontrolach w firmach i partnerstwie z pracodawcami

Przypomnę też, że w II połowie 2017 Państwowa Inspekcja Pracy rozpoczęła 3-letnią kampanię informacyjno-edukacyjną z udziałem mediów - w szczególności internetowych, pod hasłem „Pracuję legalnie!”, której celem jest m.in. propagowanie wyboru pracy legalnej w miejsce zatrudnienia w „szarej strefie” i przyjmowania ofert pracy „na czarno” oraz piętnowanie niedozwolonych praktyk stosowanych przez pracodawców, którzy decydują się na powierzanie pracy z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. Jedną z grup docelowych kampanii są cudzoziemcy, a przede wszystkim obywatele Ukrainy, pracujący lub planujący zatrudnienie na terytorium Polski.

Jak na sytuację cudzoziemców na polskim rynku pracy wpłynęła obowiązująca od 1 stycznia 2018 zmiana przepisów?

- Jednym z najważniejszych celów tej nowelizacji było wzmocnienie ochrony cudzoziemców pracujących w Polsce. Pokrywa się to z wieloma postulatami zgłaszanymi od lat przez PIP. W myśl nowych przepisów, podmioty powierzające pracę mają obowiązek zawarcia umowy z cudzoziemcem na piśmie w każdym przypadku przed rozpoczęciem pracy, co dotyczy także umów cywilnoprawnych (np. zlecenia i umowy o dzieło). Właściwie w tym zakresie ochrona cudzoziemców jest nawet szersza od ochrony polskich pracowników, z którymi umowy cywilnoprawne mogą być zawierane ustnie. Poza tym podpisanie umowy z cudzoziemcem musi być poprzedzone przedstawieniem mu jej tłumaczenia na zrozumiały dla niego język.

W sposób korzystny dla cudzoziemców zmieniły się także inne przepisy, np. nie są oni już karani za to, że pracodawca powierzył im pracę na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pracę lub zezwoleniu na pobyt czasowy i pracę. Warto zwrócić uwagę, że zazwyczaj cudzoziemiec nie ma wpływu na takie sytuacje, zwłaszcza gdy jest np. straszony zwolnieniem z pracy lub wezwaniem Straży Granicznej, która deportuje go z powrotem do jego kraju ojczystego.



www.pulshr.pl | 29-05-2020 01:45:05